Historia gminy
Historia Sobótki nierozerwalnie wiąże się z masywem Ślęży, w której cieniu przez wieki się rozwijała. Góra od pradawnych lat była miejscem tajemniczym i wzbudzającym zainteresowanie. Jej charakterystyczny kształt jest doskonale widoczny nawet z odległych punktów Niziny Wrocławskiej. Pierwsi badacze przypuszczali, że góra jest dawno wygasłym wulkanem, co jednak okazało się nieprawdą.
Ślęża była obiektem i miejscem kultu licznych plemion celtyckich, germańskich i słowiańskich. Istnieją dwie główne etymologiczne teorie dotyczące źródła nazwy „śląskiego Olimpu”. Według jednych badaczy wywodzić ją należy od plemienia germańskiego Silingów żyjących w starożytności na Dolnym Śląsku (lub w okolicy). Według drugiej koncepcji nazwa góry wywodzi się od starosłowiańskiego słowa „ślęga”, co oznaczało mokrą, dżdżystą pogodę lub podmokłe, bagniste podłoże (dobrze to odzwierciedla warunki często panujące na Ślęży). Góra była centrum religijnym plemienia Ślężan, którzy stworzyli państwo plemienne w centralnej części Dolnego Śląska (głównie zamieszkiwali tereny wokół góry i rzeki Ślęzy). Geograf Bawarski podaje, że Ślężanie w IX w. posiadali 15 grodów, a przypuszcza się także, że to oni założyli we Wrocławiu na Ostrowie Tumskim pierwszy fort. Od ich nazwy wywodzi się nazwa całego regionu, Śląsk.
Sobótka powstała przypuszczalnie jako zaplecze gospodarcze ośrodka kultu na Ślęży. Z czasem przekształciła się w osadę targową z targiem organizowanym w soboty (stąd nazwa miejscowości). Przypuszczalnie jednym z podstawowych towarów, jakim tu handlowano, były słynne ślężańskie żarna, które archeolodzy odnajdują na stanowiskach oddalonych nawet setki kilometrów od tej miejscowości. Pierwsza wzmianka o osadzie targowej pochodzi z bulli papieża Eugeniusza III z 19 X 1148 roku. Wiemy że przywilej organizacji targów nadał osadzie książę Bolesław I Wysoki w 1193 roku.
Wielkorządca Bolesława Krzywoustego, Piotr Włostowic w 1128 r. sprowadził z Francji zakon Augustianów i podarował im Ślężę oraz okoliczne wioski, w tym Sobótkę. Augustianie osiedlili się na szczycie góry, ale ze względu na niesprzyjający klimat przenieśli się do wsi Górka (obecnie część Sobótki).
W XIII w. nasilił się konflikt między zakonem a książętami wrocławskimi, dotyczący praw do Sobótki. Nie były to najlepsze czasy dla miejscowości, która ubożała z powodu braku jednego właściciela. Ostatecznie w połowie XIV w. właścicielami Sobótki stają się książęta ziębiccy. Jeden z nich, Mikołaj, sprzedał Sobótkę Bolkowi II Świdnickiemu. W 1392 r. na mocy układu dziedzicznego Sobótka wraz z całym księstwem świdnicko-jaworskim przeszła pod panowanie Karola IV Luksemburskiego, króla Czech. To właśnie ten władca w 1399 r. nadał miejscowości prawa miejskie. Mieszkańcy Sobótki stali się mieszczanami posiadającymi przywilej swobody handlu i rzemiosła. Dodatkowo miasto otrzymało zgodę na budowę murów miejskich, a rada miejska - prawo wydawania wilkierzy, czyli przepisów regulujących wewnętrzne życie miasta. W XV w. w Sobótce powstały pierwsze cechy, wzniesiona została waga miejska i kramy solne (prawo handlu solą to kolejny przywilej).
W 1526 r. Śląsk przeszedł pod panowanie Habsburgów. Nastąpił trwający blisko 100 lat rozkwit miasta. Od strony zachodniej otoczone było miejskimi murami, które w połączeniu z bramami wjazdowymi dawały mieszczanom poczucie względnego bezpieczeństwa. Jak to poczucie było złudne, mieli się przekonać niebawem. Wybuch wojny trzydziestoletniej w 1. poł. XVII w. stanowił początek ogromnych zniszczeń. Pozbawiona obwarowań i obrony Sobótka wydana została na pastwę wojsk przemierzających w owym czasie Śląsk. Ludność miasta została zdziesiątkowana, a miasto zniszczone. Spłonęły oba kościoły, ratusz i wiele domów mieszkalnych, zaś z 1 tys. mieszkańców pozostało 200. Kilka innych potężnych pożarów nawiedziło miasto także w kolejnym stuleciu.
Za czasów wojen napoleońskich miasto musiało płacić wysoką kontrybucję na rzecz króla wirtemberskiego, sprzymierzeńca Napoleona. Odwetem mieszkańców było sformowanie w 1813 r. korpusu ochotników, który pod wodzą A. Lützowa i T. Körnera wziął udział w bitwie narodów pod Lipskiem.
Bardzo ważnym wydarzeniem w historii Sobótki było otwarcie przechodzącej przez miasto linii kolejowej z Wrocławia do Świdnicy. To połączenie zintensyfikowało rozwijający się od połowy XIX w. ruch turystyczny. W 1903 r. w mieście zbudowano gazownię, co umożliwiło uruchomienie oświetlenia gazowego. W 1907 r. zakończono budowę sieci wodociągowej. W latach 1910-1912 na części podzielonej działki zbudowano szpital miejski (po wojnie szpital i przychodnia, obecnie liceum). Miejscowość została zelektryfikowana w 1920 roku.
Miasto, podobnie jak większość Dolnego Śląska, nie odczuwało skutków II wojny światowej. Dopiero na początku stycznia 1945 r. w Sobótce pojawili się pierwsi uchodźcy z Wrocławia, a 11 II część mieszkańców ewakuowano do Kotliny Kłodzkiej. 17 II oddziały 5. Armii Gwardyjskiej zajęły okolice Sobótki. Kontrnatarcie niemieckie odrzuciło Rosjan, przez co Masyw Ślęży pozostał w ich rękach do maja. Zgodnie z planami niemieckiego dowództwa, góra i jej bezpośrednie otoczenie miały stanowić punkt wyjścia dla ewentualnego natarcia, które miało przyjść z pomocą oblężonemu Wrocławiowi.
Amia radziecka ostatecznie zajęła Sobótkę 8 V. Straty w zabudowaniach i urządzeniach komunalnych wyniosły 50%, przy czym ewangelicka szkoła powszechna zniszczona była niemal całkowicie (95%), a szpital w 75%. W lutym 1948 r. przekazano do Wrocławia ukrytą na terenie Sobótki Księgę Henrykowską. Znalazł ją ks. Wincenty Urban, ówczesny proboszcz parafii św. Jakuba.
